Planowanie zagospodarowania

Jak wiadomo, zachowanie, a w miarę możności powiększenie walorów turystycznych, jakimi dysponuje nasz kraj, jest niezbędnym warunkiem dalszego rozwoju turystyki w Polsce. Walory turystyczne ulegają bowiem zmianom, głównie w wyniku działalności gospodarczej człowieka.
W kompleksowych planach zagospodarowania turystycznego są wyznaczone walory turystyczne poszczególnych rejonów, miejscowości i szlaków turystycznych. Zadaniem planów zagospodarowania przestrzennego jest zabezpieczenie tych walorów przy określaniu kierunków rozwoju społeczno-gospodarczego poszczególnych regionów i miast, rozmieszczanie sił wytwórczych i urządzeń usługowych oraz w gospodarce terenami. Zadaniem tych planów jest również tworzenie nowych walorów, głównie przez odpowiednie programowanie lokalizacji nowych inwestycji.
Zaprogramowane w planach zagospodarowania turystycznego urządzenia turystyczne nie mogą być zlokalizowane w dowolnie wybranych punktach. Znaczna większość terenów niezbędnych dla turystyki może być już obecnie wytypowana.
Tylko część tych terenów będzie mogła być zainwestowana i wykorzystana w najbliższych latach. Reszta musi być zachowana jako rezerwa pod budownictwo turystyczne, jakie będzie realizowane w dalszej przyszłości. Jeżeli terenów tych nie zabezpieczy się dla potrzeb zagospodarowania turystycznego w przyszłości, lecz będzie wykorzystywało się je na inne cele gospodarcze, spowoduje się tym stratę dla turystyki w wielu wypadkach niemożliwą już do odrobienia.
Zabezpieczenie tych terenów na cele turystyczne musi nastąpić w kierunkowych i perspektywicznych, miejscowych i regionalnych planach zagospodarowania przestrzennego.

Głównym elementem planów zagospodarowania turystycznego są problemy inwestycyjne. Plany zawierają bowiem wykazy zadań, polegających przede wszystkim na nowym budownictwie, rozbudowie, modernizacji, dodatkowym wyposażeniu, remontach
kapitalnych obiektów oraz urządzeń turystycznych i paratury-stycznych. Jest to zrozumiałe, gdyż istniejące obecnie dysproporcje między potrzebami ruchu turystycznego a potencjałem usługowym bazy materialnej turystyki mogą być poważnie zmniejszone tylko przez inwestycje. Zadania inwestycyjne, a także inne zadania gospodarcze objęte planami zagospodarowania turystycznego dotyczą obiektów i urządzeń, których gestorami są różne ministerstwa, terenowe organy administracji i centrale spółdzielcze. Aby zabezpieczyć realizację tych zadań, jest niezbędne wprowadzenie ich do planów gospodarczych, zwłaszcza zaś do planów inwestycyjnych właściwych instytucji.   .
Wprowadzenie zadań z planów zagospodarowania turystycznego do planów gospodarczych może mieć dwojaki charakter: dyrektywny lub postulatywny. Jeżeli plan zagospodarowania turystycznego został ustalony przez organ upoważniony do podejmowania również odnośnych decyzji w stosunku do planów gospodarczych, to zadania objęte planem zagospodarowania turystycznego mają charakter dyrektywny. Na przykład jeżeli plan zagospodarowania turystycznego uchwalił Główny Komitet Turystyki, to zadania planu w zakresie budownictwa stanowią dla właściwych jednostek zobowiązania do wprowadzenia ich do planu gospodarczego.
Jeżeli plan został zatwierdzony przez organ, który nie jest władny do podejmowania decyzji inwestycyjnych w zakresie określonych zadań, to zadania te mają charakter postulatywny. Na przykład jeżeli plan zagospodarowania turystycznego ustalił urząd wojewódzki, to zadania planu w zakresie gospodarki centralnej stanowią postulaty do właściwego ministra o włączenie danego zadania do planu gospodarczego ministerstwa (np. objęcie takim planem budowy lotniska jest postulatem pod adresem ministra komunikacji).

Przy opracowywaniu planów zagospodarowania turystycznego muszą być respektowane pewne zasady, które warunkują prawidłowość przyjmowanych rozwiązań planistycznych, a w konsekwencji umożliwiają uzyskanie w trakcie realizacji planów tych efektów, jakie zostały w nich założone. Wyróżnia się cztery podstawowe zasady planowania zagospodarowania turystycznego:
a. Zasada wyczerpującej analizy potrzeb i możliwości rozwojowych turystyki na obszarze objętym planem. Stosowanie tej zasady polega na tym, że przed przystąpieniem do fazy opracowania planu przeprowadza się studia i analizy mające na celu możliwie wszechstronne zbadanie aktualnego stanu i tendencji rozwojowych turystyki, jej potrzeb w zakresie bazy organizacyjno–materialnej oraz warunków i możliwości rozwojowych. Analizując możliwości rozwojowe turystyki należy, między innymi, rozpatrzyć potrzeby i zamierzenia rozwojowe wszystkich tych gałęzi gospodarki narodowej, których rozwój może być albo czynnikiem ułatwiającym rozwiązywanie problemów turystycznych (np. budowa nowych dróg), albo też utrudniającym (np. projekt rozbudowy zakładu przemysłowego uciążliwego dla otoczenia).
b. Zasada kompleksowego zagospodarowania. Polega ona na tym, że rozwijane są równocześnie, w sposób skoordynowany i dostosowany do potrzeb, wszystkie elementy zagospodarowania turystycznego. Wynika ona z faktu, że turyście należy zapewnić zarówno odpowiednie warunki dojazdu, noclegu, wyżywienia itd., jak i możliwości korzystania z walorów terenu. Tylko rejony, miejscowości i szlaki wyposażone w dostateczną liczbę wszystkich niezbędnych dla turysty rodzajów urządzeń ‘obsługowych można uznać za zagospodarowane w sposób prawidłowy i wystarczający.

Wiele przesłanek pozwala przypuszczać, że uprawianie turystyki stanie się w Polsce, już stosunkowo w bliskiej przyszłości, potrzebą ogólnospołeczną. Dlatego też w długookresowym rozwoju turystyki polskiej podstawowe znaczenie będzie miało zaspokojenie czterech scharakteryzowanych niżej rodzajów potrzeb.
Zabezpieczenie dla praktycznie wszystkich członków naszego społeczeństwa możliwości spędzania dorocznego urlopu wypoczynkowego lub wakacji szkolnych w warunkach jak najbardziej odbiegających od codziennych; przy czym należy zwiększyć wydatnie turystykę rodzinną. Dla mieszkańców miast i obszarów zurbanizowanych, którzy już obecnie stanowią większość ludności Polski, a których udział w ogólnej liczbie ludności będzie systematycznie wzrastał, najlepsze warunki regeneracji sił psychicznych i fizycznych istnieją na terenach o dominującym udziale elementów i cech środowiska przyrodniczego. Na terenach tych jest bowiem najłatwiej zapewnić możliwości zaspokojenia głodu ruchowego, wyrównania niedoboru tlenowego oraz nasłonecznienia organizmu.
Równolegle należy stwarzać warunki coraz szerszego rozwoju różnych wędrówek turystycznych: wodnych, pieszych, motorowych, narciarskich itd., oraz turystyki specjalistycznej, jak żeglarstwo czy wędkarstwo. Tymi rodzajami turystyki szczególnie będzie interesowała się młodzież.

Pierwszym i podstawowym warunkiem rozwoju turystyki na pewnym, obszarze jest zachowanie istniejących, a w miarę możliwości także tworzenie nowych walorów turystycznych. Drugim warunkiem jest zapewnienie danemu obszarowi odpowiedniej dostępności komunikacyjnej, trzecim zaś ? wyposażenie go w zespół odpowiednich urządzeń obsługowych.
Wystarczy tylko pobieżnie zapoznać się z problematyką walorów, dostępności komunikacyjnej i urządzeń turystycznych, aby zwrócić uwagę na to, że dotyczy ona zakresu działania bardzo wielu urzędów i instytucji oraz obejmuje jednostki gospodarcze i urządzenia należące do różnych działów i gałęzi gospodarki narodowej.
Na organizacyjno-materialną bazę turystyki składa się wiele instytucji i urządzeń oraz obiektów podległych różnym ministerstwom i urzędom centralnym, centralom spółdzielczym i terenowym organom administracji. Ta duża liczba gestorów uwidacznia się nawet w tak zasadniczym elemencie bazy turystycznej, jakimi są urządzenia noclegowe. Przykładowo hotele komunalne i hotele ?Orbis” znajdują się w resorcie Głównego Komitetu Turystyki, przy czym hotele komunalne są zarządzane przez organy administracji terenowej; schroniska szkolne znajdują się w resorcie ministra oświaty i wychowania, domy wczasowe FWP podlegają Centralnej Radzie Związków Zawodowych; zakładowe ośrodki wypoczynkowe należą do zakładów pracy podległych różnym resortom.